Erteleme Kısır Döngüsü: “Yarın Yaparım” Diyen Zihin Nasıl Çalışıyor?
Psikoloji Saati’nde Erteleme, Kaygı ve Mükemmeliyetçilik Masaya Yatırıldı Kayseri Radar ve Radyo Radar ortak canlı yayınında her cuma dinleyici ve izleyiciyle buluşan “Psikoloji Saati” programında bu hafta erteleme psikolojisi tüm yönleriyle ele alındı. Programın sunuculuğunu Merve Esersoy Yıldırım üstlenirken, yayının konuğu psikolog ve aile danışmanı Müleyka Gülmez oldu.
Kayserim.net · kayserim.net
· Güncellendi:
Program boyunca erteleme davranışının tembellikle karıştırılmaması gerektiği vurgulanırken, kaygı, mükemmeliyetçilik, depresyon, dikkat eksikliği ve sosyal medya kullanımının erteleme üzerindeki etkileri detaylı şekilde değerlendirildi.
Erteleme Nedir? Herkesin Yaşadığı Bir Durum mu?
Psikolog Müleyka Gülmez, ertelemenin hayatın merkezinde yer alan yaygın bir davranış biçimi olduğunu belirtti. Ertelemenin basit bir zaman yönetimi sorunu olmadığını ifade eden Gülmez, kişinin yapması gerektiğini bildiği bir işi bilinçli şekilde sonraya bırakmasının altında çoğu zaman duygusal süreçlerin yattığını söyledi.
Erteleme davranışının iki temel türü olduğuna dikkat çekildi:
Sakıncı Erteleme
Kişinin korktuğu ya da başarısızlık ihtimali gördüğü durumları bilinçli ya da bilinç dışı şekilde ertelemesi olarak tanımlandı. “Ya yapamazsam?” düşüncesi bu türün merkezinde yer alıyor. Bu erteleme biçimi genellikle kaygı, yetersizlik ve başarısızlık korkusuyla bağlantılı.
Yaratıcı Erteleme
Özellikle akademik ve sanatsal üretim süreçlerinde görülen bu türde kişi işi ertelerken zihinsel olarak arka planda üretmeye devam ediyor. Ancak son teslim tarihi yaklaştığında yoğun stres ve bunalmışlık ortaya çıkabiliyor.
Erteleme Tembellik Değildir
Programda en dikkat çeken başlıklardan biri ertelemenin tembellikle karıştırılması oldu. Gülmez, tembellikte isteksizlik olduğunu, ertelemede ise isteğin var olmasına rağmen harekete geçememe durumunun söz konusu olduğunu ifade etti.
Erteleyen kişi zihinsel olarak aktiftir; plan yapar, kendini eleştirir, düşünür ancak başlamakta zorlanır. Tembel olarak etiketlenen bireylerin çoğunda aslında yoğun kaygı ve içsel çatışma bulunduğu vurgulandı.
“Yarın Yaparım” Neden Rahatlatıyor?
Erteleme davranışında beynin ödül-ceza sistemi devreye giriyor. “Yarın yaparım” demek, kısa süreli bir rahatlama sağlıyor. Beyin tehdidi geçici olarak uzaklaştırdığı için kişi hafifleme hissediyor.
Ancak bu rahatlama kalıcı değil. Zaman geçtikçe suçluluk, stres ve kaygı artıyor. Bu da kişiyi yeniden erteleme davranışına iten bir kısır döngü oluşturuyor.
Sosyal Medya Ertelemenin Güçlü Bir Aracı
Yayında sosyal medya ve dijital platformların erteleme davranışını nasıl beslediği de ele alındı. Anlık haz ve hızlı dopamin artışı sağlayan içeriklerin, zorlayıcı bir işe başlamaktan daha cazip hale geldiği ifade edildi.
“Bir bölüm daha”, “Bir video daha” düşüncesi zaman algısını bozuyor. Kısa süreli kaçış davranışı, uzun vadede daha büyük stres ve suçluluk duygularına yol açıyor.
Bu durum özellikle yürütücü işlevlerde (başlatma, sürdürme, planlama) zorluk yaşayan bireylerde daha belirgin görülüyor.
Mükemmeliyetçilik Başlamayı Neden Engelliyor?
Programda mükemmeliyetçilik ile erteleme arasındaki güçlü bağ da detaylandırıldı. Mükemmeliyetçi bireyler için başlamak, kusursuz olmak anlamına geliyor. “Tam olmazsa” kaygısı, işi hiç başlatmamaya neden olabiliyor.
“Yeterince iyi” kavramının önemine dikkat çekilerek, kusursuzluk arayışının çoğu zaman üretimin önünde engel oluşturduğu ifade edildi. Hayatın çoğu zaman mükemmeli değil, yapılanı ödüllendirdiği vurgulandı.
Kaygı, Depresyon ve Dikkat Eksikliği ile İlişkisi
Ertelemenin tek başına bir tanı olmadığı, ancak birçok psikolojik durumla bağlantılı olabileceği belirtildi.
Depresyon
Enerji kaybı, isteksizlik ve değersizlik duyguları arttıkça erteleme davranışının da arttığı ifade edildi. Kişi işi yapamadıkça kendini daha yetersiz hissediyor ve döngü derinleşiyor.
Anksiyete
Kaygı temelli kaçınma davranışı ertelemeyi besliyor. Özellikle performans kaygısı ve sosyal kaygı yaşayan bireyler zorlayıcı görevleri daha sık erteliyor.
Dikkat Eksikliği
Yürütücü işlevlerde yaşanan zorluklar nedeniyle kişi organize olmakta, başlatmakta ve sürdürmekte zorlanabiliyor. Bu durum isteksizlik gibi algılansa da nörobilişsel süreçlerle bağlantılı.
Suçluluk ve Öz Güven Kaybı
Sürekli erteleme davranışı zamanla kişinin öz güvenini ve öz saygısını aşındırıyor. Başlangıçta bir davranış olan erteleme, zamanla “Ben yapamayan biriyim” şeklinde kimlik algısına dönüşebiliyor.
Kendine sert ve acımasız yaklaşan bireylerin daha fazla erteleme eğilimi gösterdiği belirtildi. Öz şefkatin bu noktada kritik bir rol oynadığı ifade edildi.
Başlamak Neden Bu Kadar Zor?
Başlamak belirsizlik demektir. Kişi ne kadar zorlanacağını, nasıl hissedeceğini bilmediği için beyin bunu tehdit olarak algılıyor. Bu nedenle ilk adımı atmak, işi sürdürmekten daha zor hale geliyor.
İşe başlandıktan sonra kaygının azaldığı ve sürecin daha kolay ilerlediği vurgulandı.
Küçük Adımlar Ertelemenin Panzehri
Programın en güçlü mesajlarından biri “küçük adımlar” oldu. Büyük hedeflerin kişiyi dondurabildiği, küçük ve yapılabilir adımların ise hareketi başlattığı ifade edildi.
“Tez yazacağım” yerine “Dosyayı açacağım” demek, “2 saat spor yapacağım” yerine “Spor ayakkabımı giyeceğim” demek beynin tehdit algısını azaltıyor.
Küçük ilerlemelerin somut olarak görülmesi motivasyonu artırıyor ve öz yeterlilik algısını güçlendiriyor.
Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalı?
Erteleme davranışı:
Uzun süredir devam ediyorsa
Günlük işlevselliği bozuyorsa
Fırsat kayıplarına yol açıyorsa
Yoğun suçluluk ve kaygı oluşturuyorsa
uzman desteğine başvurulması gerektiği ifade edildi.
Terapi sürecinde amaç kişiyi yargılamak değil, ertelemenin altında yatan duygu ve düşünceleri anlamak.
“Erteleme Zayıflık Değil, Zorlanma Noktasıdır”
Programın sonunda Müleyka Gülmez, ertelemenin bir kusur ya da karakter zayıflığı olmadığını vurguladı. Ertelemenin çoğu zaman kişinin zorlandığı bir noktada geliştirdiği bir baş etme biçimi olduğu ifade edildi.
Değişimin bir anda değil, küçük adımlarla başladığı belirtilerek şu mesaj verildi:
“Bugün her şeyi yapmak zorunda değilsiniz. Ama bir adım atabilirsiniz.”
Psikoloji Saati programı, gelecek hafta farklı bir konu ve konukla dinleyici ve izleyiciyle buluşmaya devam edecek.
Bu haber kayserim.net’ten
Kaynak: Kayserim.net · Güncelleme: 2 Mart 2026 Pazartesi 15:04





