Kayseri’nin 4 Bin Yıllık Hafızası: Tarihçi Mustafa Cingil Şehrin Bilinmeyenlerini Anlattı

Programın açılışında konuşan Mustafa Cingil, bir şehrin geleceğini doğru anlayabilmek için geçmişinin iyi bilinmesi gerektiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:

“Bir şehrin geleceğini anlamak için önce geçmişine bakmak gerekir. Geçmişinin hafızasını ve bugüne nasıl taşındığını bilmek gerekir. Kayseri bu anlamda olağanüstü bir tarihsel birikime sahip.”

Kayseri doğumlu tarihçi: “Tarihe olan ilgim lise yıllarında başladı”

1966 yılında Kayseri’de doğan Mustafa Cingil, ilk ve orta öğrenimini TED Kayseri Koleji’nde tamamladı. Daha sonra Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi’nden mezun olduğunu belirten Cingil, lise yıllarından itibaren tarihe büyük bir ilgi duyduğunu ifade etti.

Bu ilgisinin ilerleyen yıllarda akademik bir eğitime dönüşmesiyle İstanbul Üniversitesi Tarih Bölümü’nü de tamamladığını söyleyen Cingil, ikinci üniversitesini birincilikle bitirdiğini belirtti.

Cingil, tarih çalışmalarının özellikle Osmanlı öncesi Türk tarihi üzerine yoğunlaştığını vurgulayarak Kayseri’nin Selçuklu ve Uygur Türkleri açısından önemli bir şehir olduğunu dile getirdi.

“Kayseri sadece Selçuklu değil aynı zamanda bir Uygur Türk şehridir”

Mustafa Cingil’e göre Kayseri’nin tarihsel kimliği yalnızca Selçuklu dönemine indirgenemeyecek kadar geniştir.

Kayseri’deki bazı eserlerin uzun yıllar Selçuklu eseri olarak bilindiğini ancak yapılan araştırmaların bu eserlerin bir kısmının Uygur Türkleri dönemine ait olduğunu ortaya koyduğunu belirten Cingil, şu değerlendirmeyi yaptı:

“Kayseri hem bir Selçuklu şehridir hem de bir Uygur Türk şehridir. Bu tespiti ilk dile getirdiğimde büyük ilgi gördü. Hatta bu konuda yaptığımız yayınlar dünyanın farklı yerlerindeki Uygur Türklerine kadar ulaştı.”

Bu çalışmaların ardından Doğu Türkistan Uygurlarının sembol isimlerinden Rabia Kadir’in kendisini Amerika’dan arayarak teşekkür ettiğini de ifade eden Cingil, Kayseri’deki bazı tarihi eserlerin Uygur Türkleri açısından da önemli olduğunu söyledi.

Erciyes Dağı Kayseri tarihinin başlangıç noktası

Programda Kayseri tarihinin anlatımına kronolojik olarak Erciyes Dağı’ndan başlanması gerektiğini belirten Cingil, Erciyes’in oluşumunun yaklaşık 20 milyon yıl öncesine dayandığını ifade etti.

Erciyes Dağı’nın tarih boyunca bölgeye yön veren doğal bir referans noktası olduğunu belirten Cingil, antik çağ seyyahı Strabon’un da Erciyes hakkında önemli bilgiler verdiğini söyledi.

Strabon’un Erciyes’i “zirvesinde her zaman kar bulunan ve eteklerinde ateş bacalarının olduğu bir dağ” olarak tanımladığını belirten Cingil, dağın tarih boyunca hem coğrafi hem de kültürel açıdan önemli bir simge olduğunu dile getirdi.

Anadolu’nun tarihi Kayseri’de başlıyor

Kayseri’nin dünya tarihi açısından en önemli özelliklerinden birinin Kültepe Kaniş Karum olduğunu vurgulayan Cingil, Anadolu’daki ilk yazılı belgelerin burada ortaya çıktığını söyledi.

Milattan önce 2000’li yıllara tarihlenen Kültepe tabletlerinin Anadolu tarihinin başlangıcı kabul edildiğini belirten Cingil, şu ifadeleri kullandı:

“Eğer tarih yazının bulunmasıyla başlıyorsa Anadolu’daki ilk yazılı belgeler Kültepe’de bulundu. Dolayısıyla Anadolu’nun tarihi Kayseri ile başlar diyebiliriz.”

Bugüne kadar Kültepe’de 20 binden fazla çivi yazılı tablet bulunduğunu söyleyen Cingil, bu tabletlerin büyük bölümünün ticaretle ilgili belgeler olduğunu ifade etti.

Asurlular Kayseri’de ticaret kolonisi kurdu

Kültepe’de bulunan tabletlerin büyük kısmının Asurlu tüccarlara ait olduğunu belirten Cingil, Kayseri’nin milattan önce ikinci binyılda uluslararası ticaret merkezi olduğunu söyledi.

Asurluların Kayseri’de ticaret kolonisi kurduğunu ve burayı adeta bir ticaret fuarı gibi kullandığını belirten Cingil, şöyle konuştu:

“Buraya gelen tüccarlar vergilerini ödeyerek mallarını satıyorlardı. Kültepe o dönemin uluslararası ticaret merkeziydi.”

Tabletlerde ticaret sözleşmeleri, senetler ve hukuki belgelerin de yer aldığını belirten Cingil, bu belgelerin Anadolu’nun ekonomik tarihine ışık tuttuğunu ifade etti.

Tabletlerde 4 bin yıl öncesinin hayatı anlatılıyor

Kültepe tabletlerinin yalnızca ticari belgelerden oluşmadığını belirten Cingil, bazı tabletlerde günlük hayatla ilgili ilginç ayrıntılar bulunduğunu söyledi.

Özellikle kadın tüccarlara ait tabletlerin dikkat çekici olduğunu ifade eden Cingil, bu tabletlerde aile içi ilişkiler ve ticari tartışmaların bile yer aldığını dile getirdi.

Bir tablette Lamasi isimli bir kadının eşine yazdığı mektupta ticari anlaşmazlıkları anlattığını belirten Cingil, “4 bin yıl önce yaşayan insanların duyguları ile bugünün insanı arasında büyük bir fark olmadığını görüyoruz” dedi.

Roma döneminde Kayseri’de gümüş sikke basılıyordu

Kayseri’nin Roma döneminde de önemli bir merkez olduğunu belirten Cingil, şehirde gümüş sikke basılan darphanelerin bulunduğunu söyledi.

Roma İmparatorluğu döneminde gümüş sikkenin yalnızca üç şehirde basıldığını ifade eden Cingil, bu şehirlerin İskenderiye, Antakya ve Kayseri olduğunu belirtti.

Bu durumun Kayseri’nin ekonomik ve siyasi açıdan önemli bir merkez olduğunun göstergesi olduğunu söyleyen Cingil, Kayseri Arkeoloji Müzesi’nde bu döneme ait çok sayıda sikke bulunduğunu da sözlerine ekledi.

Kayseri’de dünyanın ilk hastanesi kuruldu

Programda Kayseri’nin sağlık tarihi açısından da önemli bir yere sahip olduğu vurgulandı.

Cingil, Kapadokyalı Aziz Basil’in milattan sonra 4. yüzyılda Kayseri’de “Basiliada” adı verilen bir kompleks kurduğunu ve bunun dünyanın ilk hastanelerinden biri olarak kabul edildiğini söyledi.

Bu yapının yalnızca bir hastane değil aynı zamanda sosyal yardım merkezi olduğunu belirten Cingil, burada yoksullara yemek dağıtıldığını ve hastaların tedavi edildiğini ifade etti.

Aziz George ve Aziz Mamas da Kayseri ile bağlantılı

Programda Hristiyanlık tarihi açısından önemli isimlerden Aziz George ve Aziz Mamas’ın da Kayseri ile bağlantılı olduğu anlatıldı.

Aziz George’un Kapadokyalı bir asker olduğunu ve Hristiyanlığı yaydığı için önemli bir dini figür haline geldiğini belirten Cingil, Avrupa’da birçok ülkenin Aziz George’u koruyucu aziz olarak kabul ettiğini söyledi.

Ayrıca Kayseri’de Aziz Mamas’a ait bir kilise kalıntısının bulunduğunu ifade eden Cingil, bu tarihi yapının da kentin erken Hristiyanlık dönemi açısından önemli olduğunu dile getirdi.

Kayseri ticaret hafızasını binlerce yıldır koruyor

Kayseri’nin tarih boyunca ticaret merkezi olduğunu belirten Cingil, bu geleneğin Asurlular döneminden günümüze kadar devam ettiğini söyledi.

Selçuklular döneminde İpek Yolu’nun Kayseri’den geçtiğini hatırlatan Cingil, kentin uluslararası ticaretin önemli merkezlerinden biri olduğunu ifade etti.

Pınarbaşı yakınlarında bulunan Yabanlı Pazarı’nın Orta Çağ’ın en büyük ticaret merkezlerinden biri olduğunu belirten Cingil, dünyanın farklı bölgelerinden tüccarların burada ticaret yaptığını söyledi.

Kayseri birçok medeniyete ev sahipliği yaptı

Kayseri’nin medeniyet merkezi olup olmadığı sorusuna da yanıt veren Cingil, kentin birçok medeniyete ev sahipliği yapan önemli bir tarih sahnesi olduğunu söyledi.

Medeniyet kavramının bilim, teknoloji ve şehirleşme gibi unsurları kapsadığını belirten Cingil, Kayseri’nin bu anlamda farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan önemli bir şehir olduğunu ifade etti.

Mimar Sinan’ın ilham kaynağı Erciyes Dağı

Kayseri’nin yetiştirdiği en önemli isimlerden biri olan Mimar Sinan’a da değinen Cingil, Sinan’ın mimari anlayışında doğduğu coğrafyanın etkili olduğunu söyledi.

Sinan’ın doğduğu Ağırnas köyünün taş ustalarıyla ünlü olduğunu belirten Cingil, Erciyes Dağı’nın da Sinan’ın mimari tasarımlarına ilham verdiğini ifade etti.

Cingil bu durumu şu sözlerle anlattı:

“Erciyes’e her sabah bakan Sinan, adeta o dağı İstanbul’a Süleymaniye Camii olarak taşımıştır.”

Kayseri’de Mimar Sinan’dan yalnızca bir eser kaldı

Mimar Sinan’ın Kayseri’de toplam beş eserinin bulunduğunu belirten Cingil, bu eserlerin büyük bölümünün zamanla yok edildiğini söyledi.

Günümüze ulaşan tek Sinan eserinin Kurşunlu Camii olduğunu ifade eden Cingil, diğer eserlerin yol çalışmaları ve şehirleşme nedeniyle ortadan kaldırıldığını dile getirdi.

Kayseri: Anadolu’nun en eski şehirlerinden biri

Programın sonunda Kayseri’nin dünya tarihindeki yerini özetleyen Cingil, kentin birçok önemli şehirden daha eski olduğunu vurguladı.

Kayseri’nin binlerce yıllık geçmişe sahip olduğunu ifade eden Cingil, şu değerlendirmeyi yaptı:

“Kayseri varken Ankara yoktu. Kayseri varken İstanbul, İzmir yoktu. Kayseri varken Atina, Roma, Paris, Londra yoktu. Bu şehir çok derin bir tarihe sahip.”

Program, Kayseri’nin yalnızca bir şehir değil aynı zamanda binlerce yıllık bir kültür ve ticaret hafızası olduğunun altının çizilmesiyle sona erdi.