Bahçeden Sofraya Zam Zinciri: Sebze ve Meyve Cep Yakıyor

Kayseri’de sebze ve meyve fiyatlarındaki artış, hem mevsimsel koşullar hem de küresel gelişmelerin etkisiyle gündemdeki yerini koruyor. Sektör temsilcilerinden Sinan Taşpınar, özellikle kış aylarında fiyatların yüksek seyretmesinin belirli nedenlere dayandığını belirterek kamuoyunda oluşan yanlış algılara dikkat çekti.

Taşpınar, Kayseri’ye ulaşan sebze ve meyvelerin büyük bölümünün Mersin, Adana ve özellikle Antalya hallerinden tedarik edildiğini ifade etti. Kış aylarında üretimin büyük ölçüde seralarda yapılması nedeniyle arzın düştüğünü vurgulayan Taşpınar, “bu durumun fiyatları yukarı yönlü etkilediğini havaların ısınmasıyla birlikte üretimin artacağını ve fiyatlarda da düşüş bekleniyor.”dedi.

Kış döneminde seracılık faaliyetlerinin maliyetli olduğuna dikkat çeken Taşpınar, enerji giderleri ve işçilik maliyetlerinin fiyatlar üzerinde belirleyici olduğunu ifade etti. Bunun yanı sıra İran, İsrail ve ABD arasında yaşanan jeopolitik gerilimlerin dolaylı etkilerinin de hissedildiğini dile getirerek, “ Son iki ayda akaryakıt fiyatlarında yüzde 50’ye varan artış yaşandı bu artışın doğrudan tezgâh fiyatlarına yansıdı. Türkiye genelinde yaşanan enerji krizinin de fiyatlar üzerinde etkili olarak, sınır komşusu İran’daki gelişmeler Türkiye’yi doğrudan etkiliyor”dedi.

Rusya’nın İran’dan tedarik ettiği ürünlerde yaşanan kesintiler sonrası Türkiye’ye yöneldiğini belirten Taşpınar, bunun iç piyasada ek talep oluşturduğunu ve fiyatları artırdığını söyledi. “Özellikle kış aylarında arz düşük olduğu dönemlerde ihracata kota getirilmesi halinde fiyatların dengelenebilir.”dedi.

Ürün bazında değerlendirmelerde de bulunan Taşpınar, arzın düşük olması nedeniyle domates fiyatlarının yüksek seyrettiğini belirtti. Halde salatalığın 25–30 TL, patlıcanın ise yaklaşık 35 TL seviyelerinde işlem gördüğünü ifade etti. Ürünlerin üretim bölgelerinden çıktıktan sonra ertesi gün Kayseri’ye ulaştığını belirterek lojistik sürecin maliyetlere etkisine dikkat çekti.

Sektör temsilcilerinden Eken ise her yıl ocak ve şubat aylarında örtü altı üretime bağlı fiyat artışlarının yaşandığını belirterek , bu yıl artışların daha sert olduğunu ifade etti. İran–İsrail gerilimine değinerek, “artan akaryakıt maliyetleri ve Rusya’nın yeniden Türkiye’den ürün talep etmeye başlaması ihracatı artırarak iç piyasada fiyatları yukarı çekti.” dedi.

Pazar, market ve manavlar arasında rekabet bulunduğunu ifade eden Eken, fahiş fiyat algısına karşı denetimlerin sürdüğünü, Ticaret Bakanlığı ve il ticaret müdürlüklerinin düzenli kontroller yaptığını söyledi.

Öte yandan fiyat zinciri incelendiğinde, üreticiden tüketiciye uzanan süreçte maliyetlerin katlanarak arttığı görülüyor. Üretici ürünü tarlada düşük fiyata satarken; hal komisyonu, nakliye giderleri ve işletme maliyetleri fiyatı kademeli olarak yükseltiyor. Son aşamada ise market ve pazarcı satış fiyatını belirliyor. Bu süreçte üretici düşük gelir elde ederken, en büyük yükü vatandaşın taşıdığı görüldü.

sahada ki fiyat farkı dikkat çekti

Kayseri’de saha gözlemlerine göre fiyat farkları dikkat çekici boyutlara ulaştı. Yabancı bir manavda patlıcan 65 TL, domates 85 TL, salkım domates 100 TL seviyesinde satılırken; zincir marketlerde patlıcan 99 TL, domates 119 TL, salkım domates ise 199 TL’ye kadar çıktığı görüldü. Yerli bir manavda ise domatesin 125 TL, patlıcanın 85 TL’den satıldığı gözlemlendi. Uzmanlara göre bu farkın temel nedenleri arasında aracı sayısının fazlalığı, nakliye maliyetleri ve işletme giderleri yer alıyor.

Fiyat farklılıkları vatandaşın tepkisini de beraberinde getirdi. “Bu işte bir terslik var ” diyen vatandaşlar, ürünün tarladan ucuza çıkıp tezgahta 2-3 katına satılmasına tepki gösterdi. “Denetim yok mu?” sorusu ise en sık dile getirilen eleştiriler arasında yer aldı. Aynı şehir içinde bile fiyatların bu denli değişmesi, denetim eksikliği algısını güçlendiriyor.

Başta Kayseri Tarıma Dayalı Sera İhtisas Organize Tarım Bölgesi olmak üzere planlanan projelerle yerel üretimin güçlendirilmesi hedefleniyor. Uzun vadede üretimin artmasıyla birlikte fiyat dalgalanmalarının azalmasının beklendiği ifade edildi.

Türkiye genelinde yapılan değerlendirmelerde de benzer şekilde, kış aylarında sebze fiyatlarının üretim ve lojistik maliyetlerine bağlı olarak önemli ölçüde arttığı görüldü.

Kayseri’de planlanan Tarıma Dayalı Sera İhtisas projesi ise çözüm önerileri arasında öne çıkıyor. Bu proje ile domates, biber ve salatalık gibi ürünlerde planlı ve büyük ölçekli üretim yapılması hedefleniyor. Üretimin artmasıyla birlikte arzın yükselmesi ve uzun vadede fiyatların dengelenmesi beklenirken, çiftçilere modern üretim altyapısı sağlanarak bölgesel tarımın güçlendirilmesi amaçlanıyor.