Odaklanma Krizi Büyüyor

Programın konuğu Klinik Psikolog Arzu Ersoy oldu. Ersoy, dikkat, odaklanma, dikkat eksikliği ve hiperaktivite kavramlarının sık sık birbirine karıştırıldığını belirterek, günümüzde insanların yalnızca bireysel sebeplerle değil; hızlanan dünya, yoğun uyaran, teknoloji kullanımı, stres, uyku düzensizliği ve gerçek ilişkilerden uzaklaşma nedeniyle de odaklanmakta zorlandığını söyledi.

Psikoloji Saati’nde “Neden Odaklanamıyoruz?” Sorusu Ele Alındı

Her cuma saat 14.00’te Kayseri Radar ve Radyo Radar ortak canlı yayınında izleyici ve dinleyiciyle buluşan “Psikoloji Saati” programında bu hafta, günlük yaşamın önemli sorunlarından biri olan odaklanma meselesi konuşuldu.

Programın sunucusu Merve Esersoy Yıldırım, son dönemde öğrencilerden çalışanlara, ebeveynlerden gençlere kadar birçok kişinin “odaklanamıyorum” şikâyetini dile getirdiğini belirterek konuyu Klinik Psikolog Arzu Ersoy’a yöneltti.

Çocuklar, ergenler ve ailelerle yaklaşık 7 yıldır çalışan Klinik Psikolog Arzu Ersoy, dikkat eksikliği ve hiperaktivite başta olmak üzere çocuk ve ergen psikolojisi alanında deneyim sahibi olduğunu belirterek, odaklanma probleminin artık yalnızca klinik bir başlık değil, çağın genel yaşam sorunu haline geldiğini ifade etti.

Dikkat ve Odaklanma Aynı Şey Değil

Programda ilk olarak dikkat ve odaklanma kavramları açıklandı. Arzu Ersoy, dikkat kavramını zihinsel süreçleri belirli bir iş üzerinde toplayabilme becerisi olarak tanımladı.

Odaklanmanın ise bu dikkat becerisini belirli bir süre aynı iş üzerinde sürdürebilmek olduğunu belirten Ersoy, bu iki kavramın günlük yaşamda sıkça birbirine karıştırıldığını söyledi.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun ise daha farklı ve tanısal bir durum olduğunu vurgulayan Ersoy, her odaklanma güçlüğünün dikkat eksikliği anlamına gelmediğini ifade etti.

Ersoy’a göre bir kişinin zaman zaman dikkatinin dağılması, bir işi sürdürmekte zorlanması ya da teknolojik uyaranlar karşısında bölünmesi doğrudan klinik tanı anlamına gelmez. Bu nedenle kişilerin kendi kendilerine tanı koymak yerine, sorunun ne kadar süredir devam ettiğine ve günlük hayatı ne ölçüde etkilediğine bakması gerekiyor.

“Dünya Çok Hızlı, Zihinler Çok Yorgun”

Arzu Ersoy, günümüzde odaklanma sorununun artmasının en önemli nedenlerinden birinin dünyanın hızlanması olduğunu söyledi. İnsanların aynı anda birçok işi yapmaya çalıştığını belirten Ersoy, bunun zihinsel dağınıklığı artırdığını ifade etti.

Bir mail yazmak için telefonu eline alan kişinin kısa süre sonra sosyal medyada gezmeye başladığını, ardından kahve almak için kalktığını, sonra başka bir işi hatırladığını anlatan Ersoy, bu döngünün günün sonunda “çok yoğundum” hissi oluşturduğunu ancak aslında kişinin odaklı bir gün geçirmediğini söyledi.

Programda, modern insanın çok meşgul görünmesine rağmen işlerini bitirememesinin temelinde çoğu zaman odaksızlık, erteleme ve sürekli bölünme halinin bulunduğu vurgulandı.

Yoğunluk Var , Odak Yok

Programda insanların sürekli meşgul hissetmesine rağmen neden işleri tamamlayamadığı da ele alındı. Arzu Ersoy, günümüzde birçok kişinin gün boyunca hareket halinde olduğunu ancak bu hareketliliğin üretkenlik anlamına gelmediğini söyledi.

Bir işe başlayıp başka bir işe geçmek, ardından telefona yönelmek, daha sonra farklı bir sorumluluğu hatırlamak zihni sürekli yoran bir döngü oluşturuyor. Bu durumun aile ilişkilerinden iş hayatına kadar birçok alanı etkilediği belirtildi.

Ersoy, özellikle ebeveynlerden “Çocuğumla oyun oynayamıyorum, odaklanamıyorum” şeklinde başvurular aldıklarını ifade etti. Bunun yalnızca bireysel yorgunluk değil, zihnin sürekli başka sorumluluklarla meşgul olmasından kaynaklandığını söyledi.

Odaklanma Sorunu İlişkileri de Etkiliyor

Programda odaklanma probleminin yalnızca ders çalışmayı ya da iş yapmayı etkilemediği, insan ilişkilerinde de ciddi sonuçlar doğurduğu ifade edildi.

Arzu Ersoy, bir kişinin eşini, çocuğunu, arkadaşını ya da karşısındaki insanı dinlerken kopmasının, iletişimde kırılmalara yol açabileceğini söyledi. Birinin önemli bir şey anlatırken karşı tarafın “Ne diyordun, tekrar eder misin?” demesinin, ilişkide görülmeme ve anlaşılmama duygusu oluşturabileceğini belirtti.

Bu nedenle odaklanmanın yalnızca zihinsel bir beceri değil, aynı zamanda sağlıklı ilişki kurmanın da önemli bir parçası olduğu vurgulandı.

Teknoloji Dikkati Yönetmeye Başladı

Programda teknolojinin odaklanma üzerindeki etkisine geniş yer verildi. Arzu Ersoy, telefonların artık yalnızca iletişim aracı olmaktan çıktığını, insanların yaşamını yöneten bir merkeze dönüştüğünü söyledi.

Telefon bildirimlerinin, sosyal medya akışlarının ve sürekli ulaşılabilir olma beklentisinin zihni tetikte tuttuğunu belirten Ersoy, “Artık biz telefonu değil, telefon bizi yönetmeye başladı” değerlendirmesinde bulundu.

Telefonun gün içinde gelen her bildirimle dikkati böldüğü, uykuya geçerken ve sabah uyanır uyanmaz ilk bakılan nesne haline geldiği belirtildi. Bu durumun zihnin dinlenme alanını daralttığı ve odak becerisini zayıflattığı ifade edildi.

“Telefonlar Yangın Alarmı Gibi Kullanılıyor”

Arzu Ersoy, telefonların günümüzde birçok kişi için adeta yangın alarmına dönüştüğünü söyledi. İnsanların sürekli “Bir haber mi geldi, çocuğum okuldan mı arandı, iş yerinde bir sorun mu oldu?” düşüncesiyle telefona baktığını belirtti.

Bu sürekli tetikte olma hali, beynin dinlenmesini ve anda kalmasını zorlaştırıyor. Ersoy’a göre kişi telefonunu kontrol edemediğinde ve her bildirimle bölündüğünde teknolojiyle sağlıklı bir ilişki kuramıyor.

Teknolojiyle sağlıklı ilişki kurmanın ilk adımının, “Ben teknolojiyi mi yönetiyorum, teknoloji mi beni yönetiyor?” sorusunu sormak olduğu vurgulandı.

Uyku Düzeni Odaklanmanın Temel Şartı

Programda odaklanma güçlüğünün önemli nedenlerinden biri olarak uyku düzensizliği gösterildi. Arzu Ersoy, yeterli ve kaliteli uyku olmadan sağlıklı odaklanmanın mümkün olmadığını söyledi.

Uyku problemlerinin günümüzde o kadar yaygınlaştığını belirten Ersoy, hastanelerde uyku sorunlarına yönelik birimlerin açıldığını hatırlattı. Dinlenerek uyanma oranının oldukça düşük olduğuna dikkat çeken Ersoy, birçok kişinin güne yorgun başladığını ifade etti.

Telefonla uykuya geçmek, gece bildirimlerle bölünmek, sabah ilk iş olarak telefona bakmak uyku kalitesini olumsuz etkileyen başlıklar arasında sayıldı.

Uyku bozulduğunda yalnızca dikkat değil; duygu yönetimi, öfke kontrolü, sabır, sosyal ilişki ve günlük işlevsellik de zarar görüyor.

Stres Beyni Hayatta Kalma Moduna Alıyor

Programda stresin odaklanma üzerindeki etkisi de ayrıntılı şekilde konuşuldu. Arzu Ersoy, stres altındayken beynin önceliğinin hayatta kalmak olduğunu söyledi.

Kişi yoğun stres yaşadığında beyin dikkatini işlere, ilişkilere, öğrenmeye ya da dinlemeye değil, tehlikeyi yönetmeye verir. Bu nedenle stres altındaki bir kişinin odaklanmakta, sabretmekte, plan yapmakta ve işleri tamamlamakta zorlanması beklenebilir.

Ersoy, pandemi, savaşlar, ekonomik kaygılar, ulusal acılar, aile içi sorunlar, iş stresi ve kişisel problemler gibi birçok faktörün beynin sürekli tetikte kalmasına neden olduğunu ifade etti.

Bu tetikte olma halinin uzun süre devam etmesi durumunda kronik yorgunluk, tükenmişlik ve duygusal zorlanmaların ortaya çıkabileceği belirtildi.

“Sıkılan Çocuk Sağlıklıdır”

Programda çocukların sıkılmaya tahammül edememesi de önemli bir başlık olarak ele alındı. Arzu Ersoy, sıkılmanın çocuk gelişimi açısından olumsuz değil, aksine üretkenliği destekleyen bir duygu olduğunu söyledi.

Bir çocuğun sürekli etkinlik, park, alışveriş merkezi, oyun ya da ekranla oyalanmasının doğru olmadığını belirten Ersoy, çocuğun zaman zaman sıkılmasının kendi oyununu kurmasına, üretmesine ve duygusuyla baş etmeyi öğrenmesine yardımcı olduğunu ifade etti.

Ebeveynlerin “Çocuğum sıkıldı” diyerek hemen yeni bir etkinlik aramasının, çocukta sıkılmaya karşı dayanıklılığı azaltabileceği belirtildi.

Ersoy, sıkılmanın da zor bir duygu olduğunu ve çocukların bu duyguyla güvenli ortamda karşılaşmaya ihtiyaç duyduğunu vurguladı.

Çocuklarda Dikkat Süresini En Çok Teknoloji Etkiliyor

Merve Esersoy Yıldırım’ın çocuklarda dikkat süresinin azalmasının en büyük nedenini sorması üzerine Arzu Ersoy, ilk sırada teknolojiyi gösterdi.

Çocukların çok hızlı akan videolara, oyunlara, sosyal medya içeriklerine ve sürekli değişen uyaranlara maruz kaldığını belirten Ersoy, bu hızın gerçek hayattaki doğal ritmi sıkıcı hale getirdiğini söyledi.

Çocuk hızlı dijital dünyaya alıştığında öğretmeni dinlemek, kitap okumak, ders çalışmak, beklemek ya da sohbet etmek zor gelebiliyor. Bu nedenle sınıfta kalemiyle oynamak, arkadaşının defteriyle ilgilenmek ya da dikkati başka yere kaydırmak gibi davranışlar görülebiliyor.

Ersoy, bu gibi durumlarda yalnızca “dikkat eksikliği” demek yerine, çocuğun uyku düzeni, ekran süresi, stres düzeyi, duygu yönetimi, gelişimsel becerileri ve aile ilişkilerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Aileler Sadece Denetlememeli, İletişim Kurmalı

Programda çocukların teknoloji kullanımında ebeveyn kontrolünün önemi vurgulandı. Ancak Arzu Ersoy, kontrolün yalnızca telefonu denetlemek ya da yasak koymak anlamına gelmediğini söyledi.

Ailelerin çocuklarının ne izlediğini, ne kadar süre izlediğini, hangi oyunları oynadığını ve dijital ortamda kimlerle temas kurduğunu takip etmesi gerektiğini belirten Ersoy, bunun yanında çocukla sohbet etmenin de şart olduğunu ifade etti.

“Dersini çalıştın mı?”, “Telefonu bırak”, “Ödevini yaptın mı?” gibi cümlelerin tek iletişim biçimine dönüşmesinin sağlıklı olmadığını belirten Ersoy, ailelerin çocuklarıyla göz teması kurarak, gününü sorarak, duygularını dinleyerek ilişki kurması gerektiğini söyledi.

Sınır Koymak Öfke Değildir

Programda çocuklara sınır koyma konusu da ele alındı. Arzu Ersoy, sınır koymanın çocuğa öfkelenmek ya da onu baskılamak anlamına gelmediğini söyledi.

Evde hiç sınırla karşılaşmayan çocukların sosyal ortamlarda kurallara uyum sağlamakta zorlanabileceğini belirten Ersoy, sağlıklı sınırların çocuğun gelişimi için gerekli olduğunu ifade etti.

Ailelerin çocuklarını üzmemek ya da hayal kırıklığı yaşatmamak adına her isteğe “evet” demesinin uzun vadede çocuğa zarar verebileceği vurgulandı. Çocuğun zor duygularla güvenli aile ortamında karşılaşması, ileride dış dünyada yaşayacağı hayal kırıklıklarını daha sağlıklı yönetebilmesi açısından önemli görülüyor.

Mükemmel Ebeveynlik Değil, Sağlıklı Çaba Önemli

Programda ebeveynlerin de giderek daha fazla suçluluk hissettiği belirtildi. Arzu Ersoy, ideal ya da kusursuz ebeveynlik diye bir şey olmadığını vurguladı.

Mükemmel ebeveyn olma çabasının bazen aileleri daha fazla zorladığını belirten Ersoy, önemli olanın çocuğun her isteğini yerine getirmek değil, onunla sağlıklı ilişki kurmak, güvenli sınırlar oluşturmak ve gerçekçi bir iletişim kurmak olduğunu söyledi.

Ebeveynlerin de yorulabileceği, öfkelenebileceği ve zorlanabileceği ifade edildi. Ancak günlük 5 dakika bile olsa çocuğa gerçekten odaklanmak, onunla göz teması kurmak ve onu dinlemek ilişkiyi güçlendiren önemli bir adım olarak değerlendirildi.

“Gerçek Hayata Dönmek Gerekiyor”

Programda teknolojinin sunduğu hızlı dünyanın, gerçek ilişkilerin yerini almaya başladığı vurgulandı. Arzu Ersoy, insanların sosyal medyadaki beğeni, bildirim ve dijital onaylarla dopamin ihtiyacını karşılamaya çalıştığını söyledi.

Ancak gerçek ilişki, gerçek sohbet, gerçek temas ve gerçek onayın insan ruhu için daha sağlıklı olduğunu belirten Ersoy, odaklanma sorununun çözümünde de gerçek hayata dönmenin önemli olduğunu ifade etti.

Arkadaşla sohbet etmek, aileyle göz teması kurmak, çocuğun oyununa eşlik etmek, bedeni fark etmek, anda kalmak ve dijital dünyanın hızından zaman zaman uzaklaşmak, odaklanmayı destekleyen adımlar arasında gösterildi.

Her Odaklanma Sorunu Dikkat Eksikliği Değildir

Programda “Herkes artık bende dikkat eksikliği var diyor” ifadesi de değerlendirildi. Arzu Ersoy, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun herkes için kolayca kullanılabilecek bir etiket olmadığını söyledi.

Depresyon, anksiyete, uyku bozukluğu, beslenme düzensizliği, vitamin ve kan değerleriyle ilgili problemler, stres ve yoğun ekran kullanımı da odaklanma sorununa yol açabilir.

Bu nedenle kişinin “Ben neden odaklanamıyorum?” sorusuna tek bir cevap aramak yerine, hayatındaki düzeni, uykusunu, stresini, teknoloji kullanımını ve duygusal durumunu birlikte değerlendirmesi gerektiği ifade edildi.

Ne Zaman Uzmana Başvurulmalı?

Arzu Ersoy, odaklanma probleminin günlük işlevselliği bozmaya başladığı durumlarda uzman desteği alınması gerektiğini söyledi.

Kişi işlerini yetiştiremiyor, ilişkileri bozuluyor, iş yerinden uyarı alıyor, sürekli erteliyor, kendini yetersiz hissediyor ya da günlük yaşamını sürdürmekte zorlanıyorsa destek almanın önemli olduğu belirtildi.

Çocuklarda ise öğretmeni dinlemekte zorlanma, sürekli dağılma, ders takibinde güçlük, oyun ve sosyal ilişkilerde sorun, aşırı hareketlilik ya da uzun süre bir etkinlikte kalamama gibi durumlarda kapsamlı değerlendirme yapılması gerektiği ifade edildi.

Odaklanmayı Artırmak İçin Basit Yöntemler

Programda odaklanmayı desteklemek için günlük hayatta uygulanabilecek bazı yöntemler de paylaşıldı. Arzu Ersoy, kişiyi ana getiren küçük egzersizlerin işe yarayabileceğini söyledi.

Bulunulan ortamda bir nesneyi seçip detaylarıyla tarif etmek, oturulan yeri hissetmek, ayakların yere temasını fark etmek, kısa nefes egzersizleri yapmak, bedeni gevşetmek ve zihni zorla susturmaya çalışmak yerine bedene dönmek önerildi.

Ersoy, zihnin sürekli geçmişe ya da geleceğe gidebileceğini ancak bedenin ana dönmek için güçlü bir kapı olduğunu belirtti. Bu nedenle odaklanmakta zorlanan kişilerin kısa farkındalık egzersizlerinden yararlanabileceği ifade edildi.

Teknolojiyle Sağlıklı İlişki Kurmak Mümkün

Programda teknolojiyle sağlıklı ilişki kurmanın yolları da konuşuldu. Arzu Ersoy, bunun ilk adımının teknolojiyi kontrol etmek olduğunu söyledi.

Gece telefonu kapatmak ya da uçak moduna almak, uyku öncesi ekran kullanımını azaltmak, bildirimleri sınırlamak, sosyal medya kullanım süresini fark etmek ve telefona yönelmeden önce “Şu an gerçekten buna ihtiyacım var mı?” sorusunu sormak önerildi.

Teknolojiden tamamen uzaklaşmanın gerçekçi olmadığını belirten Ersoy, önemli olanın teknolojiyle sınırları olan, bilinçli ve kontrollü bir ilişki kurmak olduğunu vurguladı.

Sosyal Medya Gerçek Hayat Değil

Programda sosyal medyanın odaklanma ve yetersizlik duygusu üzerindeki etkisi de ele alındı. Arzu Ersoy, sosyal medyada herkesin çok üretken, çok mutlu, çok başarılı ve her şeye yetişebilen bir hayat sunduğunu ancak bunun gerçeği yansıtmadığını söyledi.

Kişinin kendisini bu kurgulanmış hayatlarla kıyaslamasının yetersizlik ve başarısızlık duygusunu artırabileceği belirtildi.

Ersoy, özellikle gençlerin sosyal medyada gördükleri hayatları mutlak gerçek gibi algılamaması gerektiğini vurguladı.

Psikoloji Saati’nden Odaklanma Mesajı

“Psikoloji Saati” programında yapılan değerlendirmeler, odaklanma sorununun yalnızca bireysel irade eksikliğiyle açıklanamayacağını ortaya koydu. Teknoloji, hızlanan yaşam, uyku düzensizliği, stres, sürekli uyarılma, gerçek ilişkilerden uzaklaşma ve sınır koyma güçlüğü, odaklanmayı etkileyen temel başlıklar arasında yer aldı.

Klinik Psikolog Arzu Ersoy’un açıklamalarında öne çıkan mesaj ise net oldu: Odaklanmak için yalnızca daha çok çalışmak değil, gerçek hayata dönmek, teknolojiyi yönetmek, uykuyu düzenlemek, bedeni fark etmek ve ilişkilerde gerçek teması güçlendirmek gerekiyor.

Programda, çocuklar ve yetişkinler için ortak uyarı da şu oldu: Her odaklanma güçlüğü dikkat eksikliği değildir; sorun günlük yaşamı etkilemeye başladığında uzman desteği alınmalı, çocuklarda ise aileler hem sınır koymalı hem de sağlıklı iletişimi güçlendirmelidir.