TÜİK ilk kez açıkladı: Çocukların geleceğe en güçlü hazırlandığı iller belli oldu

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Beşeri Sermaye Endeksi sonuçlarını ilk kez il bazında açıkladı. Dünya Bankası metodolojisiyle hazırlanan endeks, çocukların mevcut eğitim sağlık ve yaşam koşulları altında gelecekte ulaşabilecekleri üretkenlik düzeyini ölçüyor. Sonuçlara göre, en yüksek değer Çanakkale’de, en düşük değer ise Şırnak’ta kaydedildi. Kayseri ise Türkiye ortalamasına yakın ve yükseliş eğiliminde iller arasında yer aldı.

Beşeri Sermaye Endeksi neyi ifade ediyor?

Beşeri Sermaye Endeksi, en basit anlamıyla bir şehirde doğan çocukların gelecekte ne kadar nitelikli ve üretken bireyler olabileceğini gösteriyor. Çocukların eğitim olanakları, sağlık hizmetlerine erişimive hayatta kalma oranları gibi temel göstergeler üzerinden hesaplanan endeks, bir anlamda şehirlerin ‘’çocuk yetiştirme kapasitesini’’ ortaya koyuyor.

Türkiye’nin beşeri sermaye endeksi 2021 yılında 0,693 olarak ölçüldü. 2022 yılında 0,696’ya yükselen endeks 2023 yılında ise 0,690 seviyesine geriledi. Alt bileşenlere bakıldığında sağlık göstergesinde sınırlı bir iyileşme görülürken, eğitim göstergesindeki gerilemenin genel endeks üzerinde aşağı yönlü etki yaptığı değerlendiriliyor.

Çanakkale zirvede, Şırnak son sırada

2023 yılı verilerine göre beşeri sermaye endeksinin en yüksek olduğu il 0,781 puan ile Çanakkale oldu. Çanakkale’yi Antalya, Erzincan, Eskişehir ve Rize izledi. Listenin en alt sırasında ise 0,599 puan ile Şırnak yer aldı. Şırnak’ın ardından Ağrı, Şanlıurfa, Gümüşhane ve Muş geldi.

Kayseri’nin görünümü: Orta seviye ve yükseliş eğiliminde

Veriler göre Kayseri, beşeri sermaye endeksi sıralamasında Türkiye ortalamasına yakın bir performans sergileyen iller arasında yer aldı. Ne üst sıralarda ne de alt sıralarda bulunan Kayseri, eğitim ve sağlık göstergeleri açısından dengeli bir yapı ortaya koyuyor. Son iki yıllık değişim verileri incelendiğinde Kayseri’nin endeks değerini artıran iller arasında yer aldığı görülüyor.

En fazla yükselen ve düşen iller

2021–2023 döneminde beşeri sermaye endeksini en fazla artıran il Çanakkale olurken, Uşak, Siirt, Antalya ve Erzincan da dikkat çeken iller arasında yer aldı.

Aynı dönemde en fazla düşüş ise Hatay, Adıyaman, Kahramanmaraş ve Malatya’da kaydedildi.

Beşeri Sermaye Endeksi nasıl hesaplanıyor?

Dünya Bankası metodolojisine göre hazırlanan Beşeri Sermaye Endeksi, üç temel bileşenin çarpılmasıyla hesaplanıyor: hayatta kalma, sağlık ve eğitim.

Endeksin temel formülü şu şekilde ifade ediliyor:

Beşeri Sermaye Endeksi = Hayatta Kalma x Sağlık x Eğitim

Hayatta kalma bileşeni, bir çocuğun okul çağına kadar hayatta kalma ihtimalini ölçüyor. Bu gösterge, çocukların eğitim sürecine ulaşabilme olasılığını ortaya koyuyor.

Sağlık bileşeninde ise iki temel veri dikkate alınıyor: 15 yaşındaki bir bireyin 60 yaşına kadar hayatta kalma oranı ve 5 yaş altı çocuklarda büyüme geriliği oranı. Bu göstergeler, toplumun genel sağlık seviyesini yansıtıyor.

Eğitim bileşeni ise sadece eğitim süresini değil, alınan eğitimin niteliğini de kapsıyor. Böylece bireylerin kaç yıl eğitim aldığı ve bu eğitimin kalitesi birlikte değerlendirilerek gelecekteki üretkenlik potansiyeli hesaplanıyor.